skip to Main Content
Nieuwe Richtlijn Bomen Effect Analyse: ‘Bomen zijn de groene kapitaalgoederen van een stad…’.

Nieuwe Richtlijn Bomen Effect Analyse: ‘Bomen zijn de groene kapitaalgoederen van een stad…’.

28.6.2019

Nieuwe Richtlijn Bomen Effect Analyse: ‘Bomen zijn de groene kapitaalgoederen van een stad…’.

‘Bomen zijn de groene kapitaalgoederen van een stad…’.

Op 16 mei is tijdens de Boominfodag in Apeldoorn de vernieuwde richtlijn Bomen Effect Analyse (BEA) gepresenteerd. Doel is om bomen – hun waarde en functie – mee te nemen bij de besluitvorming over activiteiten in de buitenruimte.

De oude BEA is ontwikkeld door de Bomenstichting en stamt uit 2003. De werkwijze bij het ontwerpen en uitvoeren van projecten in de buitenruimte is in de laatste 15 jaar sterk veranderd. Tijd voor vernieuwing dus. De Richtlijn BEA is uitgegeven door de Bomenstichting met CROW.

De Groene Stad interviewde Edwin Koot, nauw betrokken bij de totstandkoming van de richtlijn.

Wat is de achtergrond van de herziening van de BEA uit 2003? Die werd toch goed gebruikt?

Jazeker wordt de BEA vaak gebruikt, maar de wereld is sinds 2003 behoorlijk veranderd. Bij projecten in de fysieke buitenruimte wordt tegenwoordig meer en beter samengewerkt door de verschillende disciplines. Ook is er veel meer aandacht voor afstemming en samenhang. En gelukkig maar! Vroeger waren bomen vaak het sluitstuk van het planproces. Helemaal aan het eind bomen inpassen is moeilijk en vaak zelfs onmogelijk.
Concrete aanleiding was ook de Omgevingswet die eraan komt en grote veranderingen teweeg gaat brengen. Bestemmingsplannen en boomverordeningen gaan verdwijnen. Er komt een Omgevingsplan voor in de plaats. Dat vraagt een nieuwe manier van werken en stelt andere eisen aan de Bomen Effect Analyse (BEA). Je moet een BEA ook heel vroeg in het planproces kunnen gebruiken, ook al is het nog helemaal niet duidelijk wat er met en rond bomen staat te gebeuren.

Zijn er nog meer redenen?

Een slechte BEA is vaak de doodsteek voor een boom. We merkten dat de opgestelde BEA’s in de praktijk nogal van kwaliteit verschilden. Dat is niet handig. Niet voor ons als opdrachtnemers en niet voor de opdrachtgevers. Er zaten blijkbaar onduidelijkheden in de oude richtlijn. Betere en heldere handvaten, dat stelden we ons ten doel. Uitsluiten dat er essentiële zaken zouden worden gemist. Zeker bij complexe bouw- of reconstructieprojecten moet de werkwijze bij de analyse helder zijn.

Op welke manier was u betrokken bij de ontwikkeling van de Richtlijn BEA?

De Richtlijn is ontwikkeld door een projectgroep, bestaande uit CROW, de Bomenstichting, twee gemeenten en drie marktpartijen. Ik vertegenwoordig een van die marktpartijen. Bovendien heb ik in 2003 aan de wieg gestaan van de ontwikkeling van de BEA. Mijn ervaring kon ik inbrengen.
Heeft u voorbeelden waarbij een BEA een belangrijke rol speelde?
Dat zijn er best veel. Een mooi voorbeeld is het buitengebied van Vianen. Daar moest langs de A27 een hele nieuwe wijk verrijzen in een gebied dat uit weilanden bestond. De projectleider van de gemeente stuitte bij toeval op een verdwaalde oude eik. Gelukkig realiseerde hij zich dat dit wel eens een bijzondere boom kon zijn. Hij heeft mijn bedrijf gevraagd om een BEA uit te voeren. Een onderzoek midden in de weilanden, tussen de nieuwsgierige koeien was nieuw voor ons. Ik vond het fascinerend om te zien hoe in korte tijd zo’n wijk uit de grond wordt gestampt. De weilanden zijn nu eindeloze gele zandvlaktes. Al het weiland? Nee, er ligt nog een stukje originele weidegrond precies onder de eik, tot een meter buiten de kroon, goed afgeschermd door een bouwhek. Precies zoals wij hadden geadviseerd in onze BEA.

In Vianen liep het dus goed af, maar u kent vast ook horror stories?

Die zijn er. Ze doen – ik ben bomenliefhebber – pijn. Maar ik vind het vooral van belang er lering uit te trekken. Het gaat nog te vaak mis in de uitvoering, zelfs wanneer er in de voorbereiding rekening is gehouden met de boom. Tijdens de bouw worden soms planaanpassingen doorgevoerd of wordt een bouwhek dat een boom beschermt, verplaatst omdat er een grote machine langs moet. Als er dan geen boomspecialist bij is die aangeeft of dat wel of niet kan, is het leed vaak al geschied. Maar ook vlak voor de oplevering van een project kan het nog mis gaan. We zien als de bouwhekken worden weggehaald vaak dat de grond onder een boom nog even strak wordt bestraat. Met veel wortelverlies als gevolg. Bij die eik in Vianen, daar komt een voetpad. Dat houden we scherp in de gaten. De aanleg ervan mag absoluut geen negatieve gevolgen hebben voor deze monumentale boom.

Wat is volgens u de kracht van de Richtlijn BEA?

De eenvoud en de ruime toepasbaarheid. De richtlijn verdeelt de BEA in heldere onderdelen, die we de twaalf bouwstenen hebben genoemd. Het is een eenvoudige, doeltreffende systematiek. Door in iedere BEA alle 12 bouwstenen te hanteren, wordt voorkomen dat relevante zaken over het hoofd worden gezien of dat te snel conclusies worden getrokken.

Niet iedere analyse is bovendien hetzelfde. Zo zal voor de aanleg van een zwevende brug bouwsteen 7 ‘impact bovengronds ruimtegebruik’ belangrijker zijn dan de bouwsteen 8: ‘impact ondergronds ruimtegebruik’. Terwijl dat voor de aanleg van een fietstunnel wellicht andersom is. Maar bij de realisatie van beide projecten zal er zowel boven- als ondergronds natuurlijk van alles gaan gebeuren. Het is dus in deze twee voorbeelden belangrijk om toch op beide bouwstenen te toetsen.

De nieuwe richtlijn is te gebruiken in eenvoudige situaties, maar ook bij complexe projecten. Dus zowel voor de aanleg van een bushokje onder de kroon van één boom als voor een grootschalig evenement in een stadspark of bouwactiviteiten op een landgoed. Belangrijke verandering ten opzichte van de BEA uit 2003 is dat er nu ook sprake kan zijn van een ‘doorlopende BEA’ in plaats van een eenmalige. Doorlopend wil zeggen dat de BEA wordt gestart aan het begin van het planproces en elke keer wordt aangevuld op het moment dat het plan in een volgende, concretere fase komt. In het begin is de BEA dus strategisch van aard en krijg je uitgangspunten voor het behoud van de boom. Maar in de loop van een bouwtraject wordt de BEA steeds verder uitgewerkt en leidt bijvoorbeeld tot advies over concrete beschermingsmaatregelen tijdens de realisatie van de activiteit.

Waarom is de nieuwe Richtlijn BEA van belang voor groenbeheerders, regisseurs van de openbare ruimte, boomspecialisten of beleidsadviseurs?

Groenbeheerders kunnen de BEA inzetten ter bescherming van hun groene kapitaalgoederen. Je kunt zo het verlies van betekenis of groen kapitaal voorkomen of verminderen. Opdrachtgevers krijgen een helder advies of de boom te sparen is en onder welke randvoorwaarden en wat mogelijke alternatieven zijn. Op basis van een goede BEA kunnen zorgvuldige keuzes gemaakt worden door projectleiders of beslissers. Voor de boomspecialisten is deze nieuwe Richtlijn ook een zegen.

Voor boomspecialisten biedt deze richtlijn een stappenplan voor een systematische aanpak.

Wat zijn de grootste bedreigingen voor bomen?

Op de eerste plaats verdichting. Voor 2030 moet er één miljoen woningen bijgebouwd zijn. Ga daar maar eens aanstaan! Zeker in gebieden met veel woningnood moet er veel ruimte worden vrijgemaakt voor woningbouw. En dat gaat ten koste van de beschikbare ruimte voor bomen.
Je kunt wel compenseren door bijvoorbeeld bomen op (parkeer)daken te planten en dat gebeurt gelukkig ook steeds vaker. Dat worden echter nooit monumentale bomen, vanwege de beperkte leeflaag die op zo’n dak aangebracht kan worden. Persoonlijk zie ik een belangrijke oplossing in het beter ondergronds afstemmen van allerlei ruimteclaims. Het is immers vreemd dat we bovengronds wel van alles geregeld hebben – bestemmingsplannen en vergunningen – maar dat er voor de ondergrond bijna niets is geregeld. Het zou mooi zijn wanneer boomwortelzones en kabeltracé ’s naast elkaar zouden liggen in plaats van door elkaar. Heldere ruimteclaims voor boomwortels waarbinnen geen andere activiteiten plaats mogen vinden, kan een hoop ellende voorkomen.

Een overzicht van nieuwe richtlijn vindt u hier.

Back To Top
The Green City uses Googles cookies and scripts to analyse your use of our website anonymously, so we can customise its functionality and effectiveness and display advertisements. We also use Facebook, Twitter, LinkedIn and Google cookies and scripts, with your consent, to enable social media integration on our website. If you wish to change which cookies and scripts we use, you can alter your settings below.
Annuleren